06.12.2004
Yarim Yüzyillik Bir Fenomen: Bob Morane!
Batuhan Cantürk
Bob Morane, ülkemizde çok sevilen kimi Ýtalyan çizgi romanlarýna ilham kaynaðý olacak kadar zengin ve bereketli bir çizgi roman. Buna raðmen, çocuk dergilerinin dýþýnda yayýmlanmadýðý gibi, pek tanýnmýyor da...
Sanat var olmasaydý, gerçeðin kabalýðý
dayanýlmaz kýlardý dünyayý...
Bernard Shaw
Ülkemizde pek tanýnmayan bu ünlü frankofon karakterini kýsaca anlatmak ya da tür olarak tanýmlamak gerçekten zor. Çünkü Bob Morane’da her türlü konu ve kavram ile karþýlaþmamýz mümkündür: Polisiye, serüven, casusluk, fantezi, korku ve bilimkurgu... Sýký bir Morane fanatiði olan Johny Hart onu þöyle tanýmlýyor: "Bob Morane! Bu adý okuduðumda, Afrika, Yeni Gine ya da Güney Amerika’nýn balta girmemiþ ormanlarýndaki gizemler ve tehlikelerle dolu maceralar ile ilgili birçok aný beynimde canlanýr. Bunlar, isimleri bir tehdit gibi çýnlayan, unutulamayan korkutucu anýlardýr: Ombre Jaune (Sarý Gölge), Dr. Xhatan (Dr. Þeytan), Miss. Ylang-Ylang, Tigre (Kaplan), Roman Organetz ve diðer birçok kötü karakterle ilgili. Hepsi, dehþetten ürpermemi saðlayan ve sadece masallarda karþýlaþabileceðimiz tuhaf anýlardýr: Uzay canavarlarý, dinozor avcýlarý, Fenstone Ejderhasý, beyaz goril ve ölüm kurbaðalarý..."
Bob Morane’ýn öyküsü 1952 yýlýnda baþlar. Belçikalý yayýncý Marabout, içeriðinde gençlere yönelik serüven öyküleri içerecek yeni bir yayýn çýkarmaya karar verir: Marabout Junior. M.Junior’da iki karakter hemen öne çýkar: André Fernez tarafýndan yaratýlan ajan Nick Jordan ve Henri Vernes tarafýndan 1953’te yaratýlan Bob Morane. Gerçek adý Charles - Henri Dewisme (1918-...) olan Belçikalý yazar Vernes, 1944 yýlýndan beri, popüler gerilim, serüven ve casusluk öyküleri yazmaktadýr. Ýlk üç serüven La Vallé Infernale (Cehennem Vadisi [1996, Ýnkýlap Kitabevi; Dinozor Avcýlarý, 1992]), La Galére Englouti (Batan Kadýrga) ve Sur La Piste De Fawcette (Fawcette’nin izinde) okuyuculardan büyük ilgi görür. Pierre Joubert imzalý güzel kapaklar da bu ilgiyi artýrýr. Böylece sayýlarý 188 romaný bulan Bob Morane efsanesi baþlar...
Bob Morane’ýn BD olarak yayýmlanmasý ise 1959 yýlýnda gerçekleþir (Fransýzca konuþulan ülkelerde çizgi roman, Bande Dessiné , kýsaca BD olarak adlandýrýlmaktadýr): Bob Morane et L’oiseau De Fau (Bob Morane ve Ateþ Kuþu), Dino Atannasio’nun çizgileriyle raflardaki yerini alýr. Ve kuþkusuz okuyucudan büyük ilgi görür. Atannasio birçok Morane öyküsüne imza atacaktýr.
Sonralarý çizer kadrosuna 1962 yýlýnda Gérald Forton ve 1968 yýlýnda da William Vance katýlýr. Bu satýrlarýn yazarýnýn naçizane görüþü, Vance ve Forton’un, Vernes’in Morane karakterini yansýtmadaki becerilerinin Attanasio’dan bir adým önde olduðudur. Nitekim Vance, daha sonra Bruno Brasil ve XIII gibi iki önemli BD’yi de resimleyecektir. 1994 yýlýnda Francisco Caria’nýn da ekibe katýlmasýyla kadro tamamlanýr. Çizgi romanlarýn metin uyarlamalarýný nerdeyse her zaman Henri Vernes bizzat kendisi yapmýþtýr. Günümüze dek 72 adet BD yayýmlanmýþtýr.
Gelelim bize. Birçok Türk okuyucu gibi Bob Morane ile tanýþmam 1973 yýlýnda Milliyet Çocuk dergisi ile oldu. Derginin 35. sayýsýnda etkileyici bir kapak ile karþýlaþmýþtým. Bu kapak, Les Yeux Du Bouilard (Sisin Gözleri) adlý albümün kapaðý idi. Benim yaþlarýmda bir çocuk için öyküye giriþ o kadar etkileyiciydi ki... Londra’nýn sisli ve karanlýk bir gecesinde, gözlerinden ýþýklar saçan korkuluk benzeri tuhaf þeylerden kaçan çok güzel bir kýz, sürekli bir koþuþturmaca, araba takibi ve Miss Ylang Ylang... Morane’ýn bu serüvenini hiç unutamadým nedense. Milliyet Çocuk’ta baþka Morane serüvenleri de yayýnlandý: Kurbaðalar, Devlerin Öfkesi, Süper Komando gibi. Daha sonra bayraðý Yaman Çocuk devraldý. Bu dergide de, Sarý Gölge’nin Toplarý ve Dinazorlar Vadisi adlý iki önemli serüven yayýmlandý. Ne yazýk ki Morane da ülkemizdeki bir çok BD’nin içine düþtüðü "makus talihi" yenemedi ve çocuk dergilerinin sayfalarýna sýkýþýp kaldý. Hiçbir zaman albüm formatýnda hayat bulamadý.
Bob Morane, II. Dünya Savaþý’nda Fransýz Hava Kuvvetleri’nde savaþmýþ eski bir pilottur. Tek özelliði bu deðildir tabi ki!.. Bir çok roman kahramaný gibi hiç yaþlanmayýp otuzlu yaþlara çakýlýp kalmýþtýr. Eh, ne de olsa Bernard Shaw’un dediði gibi: "40 yaþýný geçebilmiþ herkes alçaktýr!.." Morane öykülerinde serüven ve fantezi çok güzel harmanlanmýþtýr. Zengin bir konu çeþitliði vardýr. Serüvenlerin farklý coðrafyalarda geçmesi öyküleri daha ilginç kýlar. Bob’a, hemen her macerada güzel bir kadýn eþlik eder. Gözdeleri, araþtýrmacý gazeteci Sophia Paramount ve Tania Orloff’tur. Yakýn dostu, Bill Ballantine eþine az rastlanýr bir "sidekick"tir. Hem iri hem zekidir! Düþmanlarý da eþsiz tiplerdir: SMOG adlý uluslararasý bir casusluk kartelinin baþý, femme fatale Miss Ylang Ylang, acýmasýz Sarý Gölge, çýlgýn bilim adamý Dr. Xhatan, Kaplan vb...
Sözün özü, Bob Morane’da bir çizgi roman okuyucusu için her þey vardýr, týpký içinde her türlü tat bulunan nefis salatalar gibi.
Kaynakça
www.imaginere.ca/Bob Morane
www. moranebob.com
www.coolfrenccomics.com
Yayým Özeti
Marabout Junior’da 1953’de basýlan ilk öykünün ardýndan 1967 yýlýna kadar bir çok Bob Morane serüveni yayýmlandý. 1967 yýlýnda yayýnevi isim deðiþtirerek Marabout Pocket adýný aldý. Kim Carnot, Gil Terrail, Jo Gaillarld, Dylan Stark gibi serüven, casusluk, western vb temalar içeren bir çok kahramanýn maceralarý yayýmlandý.Ancak ilginin merkezi, o zamanlar kapaklarýný sanatçý Pierre Joubert’in çizdiði Bob Morane’dý ve diðerleri kalýcý olamadý. 1977’de Marabout Yayýnevi’nin iflas etmesiyle Bob Morane, detektif romanlarý yayýnlayan Libraire des Champs-Elysées’in yayýný olan Le Masque’a transfer oldu. Le Masque, eski ve yeni bir çok Morane öyküsü bastý. 1982 yýlýna gelindiðinde Bob Morane’ýn telif hakkýný Bibliothéque Verte aldý. 1988 yýlýnda, beþ yýllýk bir boþluktan sonra Bob Morane öykülerini Editions Fleuve Noir yayýnlamaya baþladý. Zaten 1983 ve 1986 arasýnda, Henri Vernes, Fleuve Noir için James Bondvari bir karakter olan Don’un öykülerini yazmaktaydý (Vernes daha sonra Don’un bazý öykülerini Bob Morane’a da uyarlamýþtýr). 1992 yýlýnda yine bir Belçikalý yayýmcý, Claude Lefrancq yayýn haklarýný satýn aldýysa da yedi yýl sonra yayýncýlýk iþinden çekildi.
Ayrýntýlar Defteri
Bob (Robert) Morane, doðduðu günden beri 33 yaþýndadýr! Bir 16 Ekim günü doðmuþtur. Bekârdýr. Eski savaþ pilotu, geçici olarak görev dýþý olan filo komutaný, Yansýmalar adlý derginin rastlantýsal muhabiri, mühendis ve tipik bir modern çað þövalyesidir. 1.85 m boyu, 85 kg aðýrlýðý olduðu yazýlmýþtýr. Siyah ve gür saçlara sahiptir. Tipik bir jest: Saçlarýný sað elinin parmaklarýný açarak tarar. Gözleri parlak gridir. Bir baykuþ gibi gece görenlerdendir. Arzulu bakýþlara sahip olduðunu söyleyen kadýnlar çoktur. Yüzü kemikli ve sert görünümlüdür. Kesinlikle "atletiktir". En iyi bildiði spor türleri çoðunlukla, Judo, Aikido, Karate, Kendo gibi yakýn dövüþ sporlarýdýr. Bunlarýn yanýnda, dart, okçuluk, yüzme, daðcýlýk ve su altý sporlarýyla da ilgilenir. Denizlerde dolaþmaya tutkundur.
Cömert, kendinden emin ve alçak gönüllüdür. Merak ve adalet duygusu ona dünyayý dolaþtýrýr. Politeknik yüksekokulundan mezundur. Günümüzde geçerliliðini koruyan ve korumayan birçok dili bilir. Haliyle üstün zekâlýdýr ve sayýsýz konuda bilgi sahibidir. Çýlgýn bir koleksiyoncudur (Eski kitaplarý, orta çaða ait silahlarý ve dünyanýn dört bir yanýndan bulduðu ilginç þeyleri biriktirir). Doðaya hayrandýr ve ilkel topluluklarla iletiþim kurmaya meraklýdýr. Ailesine gelince annesi Bretagne (Brötanya) kökenlidir. Bu geçmiþi nedeniyle Bob Morane’a Bretagne’da eski bir mezarlýk miras kalmýþtýr.
Belirli bir ikametgâh adresi vardýr denemez : Paris 7. Bölge, Quai Voltaire’de güzel bir apartman dairesinde, Venedik’te bir sarayda, Dordogne’da eski bir manastýrda yaþar. Zaman zaman And’lardaki ýssýz ve cenneti andýran Lac Bleu (Mavi Göl) vadisinde inzivaya çekilir. Bütün kara ve hava taþýtlarýný kullanabilmekle birlikte ünlü metalik gri renkli Jaguar E ve metalik yeþil renkli Alfa Romeo Spider’la hatýrlanýr…
Yakýn dostu ve macera partneri Bill Ballantine’dir. Dr. Xhatan, Ylang Ylang, Ombre Jaune (Sarý Gölge) gibi azýlý düþmanlarý vardýr. Ombre Jaune’nun yeðeni güzel melez Tania Orloff’a karþý gösterdiði zaaf ise en önemli sýrrý sayýlabilir.
Bill (William) Ballantine ise Bob ile aþaðý yukarý ayný yaþtadýr. Ýskoçyalý’dýr (özellikle Ýngiliz deðildir! Bu onu çok sinirlendirir). O da bekârdýr (bu kadar maceraya kim dayanýr ki). Bir meslek sayýlýrsa eðer, Bob ile birlikte dünyayý dolaþmadýklarý zaman kendini tavuk yetiþtiriciliðine adar. Yaklaþýk 2 m boyu vardýr, o cüsseyi dolduran 120 ile 130 kg arasý aðýrlýðý atlamayalým. Kýzýl ve daðýnýk saçlarý, mavi-yeþil gözleri dikkat çekicidir. Herkül kadar güçlüdür. Bob’un kararlarýna sýk sýk itiraz eder. Dikkatlidir, kendisini güvende hissetmeden tehlikeye atýlmaz. Kendine saygýsý olan tüm Ýskoçlar gibi batýl inançlara sahiptir. Saðlam bir hafýzasý vardýr: Asla içtiði viskisini unutmaz. Genellikle ZAT 77 içer (ki VAT 69’un aksine böyle bir içki yoktur!). Pert yakýnlarýndaki Grampians Tepesi’nde bulunan eski küçük bir þatoda veya Londra’daki bir apartman dairesinde yaþar. Aslýnda þöyle söylemeli: Bob ile birlikte seyahat ettiði her yer onun evidir. Bob Morane’a “komutan” diye hitap etmektedir. Bazý konularda basit bir ilkesi vardýr, çok düþünmez. Örneðin komutana saldýran herkes onun düþmanýdýr. Bütün kadýnlarý sever ama Bob’un daha önceden onlardan hoþlanýp hoþlanmadýðýný bilmediðinden kur yapmaya asla cesaret edemez.
Gelelim Ylang Ylang’a… Her þeyden önce SMOG’un þefi, tehlikeli bir kadýn casustur. 1.68 m boyu, gece kadar siyah, uzun ve ipeksi saçlarý vardýr. Saf ve loþ bir kristalin içinde yontulmuþ gibi duran gözbebeklerinin deðiþmeyen parýltýsýndan dolayý, tuhaf ýþýltýlý ve hafif çekik gözlere sahiptir. Eþine az rastlanýr donuklukta ve etkileyici hatlarý olan bir yüzü, narin görünümlü atletik vücudu tamamlar. Sakin ve aðýr baþlýdýr, en azýndan Bob’un "küçük kýz" diye seslendiði zamanlar hariç. Herhangi bir ikametgâhý yoktur. Ýþ için bulunduðu her yer onun evidir. Yanýnda dev gibi güçlü ama utanmasý olmayan bir adamý, Boris’i görürüz.
Dr. Nicolas-Athanese XHATAN, aslen fizik mühendisidir. Iþýk fiziði kadar, hipnotizma da uzmanlýk alanýna girer. Yumuþak bir ses tonu, ince uzun bir fizik, üçgen bir yüz, hafif çekik gözler, kalkýk kaþlar, ince dudaklar, býyýklý ve top sakallý bir yüz dýþ görünümünü anlatýr. Yukarý Birmanya’daki bir tapýnaðýn altýnda bulunan gizli bir üsse, ayný zamanda Paris’in Marais Sokaðý’nda birçok eve sahiptir. Yardýmcýlarý Üç Hénaurmes’tir. Zavallý insanlarý çevresinde toplar ve onlarý yeþil renge dönüþtüren ölümcül bir zehiri vücutlarýna enjekte ederek kontrollerini ele alýr. Ýlk kez Kurt operasyonu/Marabout Junior No 250 ile ortaya çýkmýþtýr.
Ayrýntýlar, Serüven-Çizgi Roman Araþtýrmalarý Dergisi Sayý 1'de...